İnklinometre Nedir?
İnklinometre (inclinometer / slope indicator), zemine gömülü kılavuz kasada aşağı-yukarı hareket ettirilen bir probun yatay deplasmanı (eğilme açısını) ölçmesiyle zeminin veya iksa elemanının yatay hareketini milimetre hassasiyetinde tespit eden geoteknik enstrümantasyon aletidir.
Derin kazı iksaları, yüksek şevler, baraj yamaçları, heyelan bölgeleri ve derin dolgu alanlarında standart bir monitoring aracıdır.
Hassasiyet: Modern inklinometre sistemleri ±0.1 mm/m hassasiyetle ölçüm yapabilmektedir. Bu sayede milimetrik zemin hareketleri erken tespit edilir.
Sistem Bileşenleri
- İnklinometre kasası: PVC veya alüminyum, 58-70 mm dış çaplı, 4 kanallı yivli boru. Referans kaya veya hareketsiz zemine kadar derinleştirilir.
- Prob (sensör): Kasa içinde kaydırılan, MEMS veya servo-ivmeölçer tabanlı iki eksenli eğimölçer. Kablo ile kontrol kutusuna bağlı.
- Kontrol ünitesi (okuyucu): Saha cihazı veya otomatik veri toplama sistemi (datalogger).
- Yazılım: Ölçüm verilerini birikimli deplasман grafiğine dönüştüren yazılım (DigiPro, Slope Indicator vb.).
Ölçüm Prosedürü
- Prob, kasa içine tam aşağı indirilir (referans — sıfır noktası)
- Her 0.5 m aralıklarla prob A-ekseni okuması alınır
- Prob 180° döndürülerek B-ekseni okuması alınır (ters okuma, sistematik hatayı elimine eder)
- Veriler kontrol ünitesine aktarılır
- Yazılımda birikmeli deplasman grafiği çizilir ve önceki ölçümlerle kıyaslanır
Veri Yorumlama
Birikimli Deplasman Eğrisi
Her ölçüm serisinin orijinal ölçüme göre farklılığı hesaplanır. Grafik; x ekseninde deplasman (mm), y ekseninde derinlik (m) olacak şekilde çizilir. Tipik yorumlar:
| Deplasman Şekli | Muhtemel Anlam |
|---|---|
| Üst bölgede büyük deplasman | İksa başlığı hareketi, aşırı yük |
| Belirli derinlikte ani kırılma | Kayma yüzeyi — heyelan veya iksa kırılması |
| Tüm boyunca eşit eğilme | İksa elemanı esneme — normal davranış |
| Dip bölgede hareket | Saplanma derinliği yetersiz (iksa tabanı kayması) |
Alarm Seviyeleri (Typical)
| Seviye | Deplasman (kümülatif) | Deplasman Hızı | Eylem |
|---|---|---|---|
| Yeşil (Normal) | < 10 mm | < 1 mm/gün | Rutin izleme devam |
| Sarı (Dikkat) | 10 – 25 mm | 1 – 3 mm/gün | Ölçüm sıklığı artırılır |
| Kırmızı (Tehlike) | > 25 mm | > 3 mm/gün | Kazı durdur, acil önlem al |
Not: Alarm seviyeleri projeye, zemin koşullarına ve komşu yapıların hassasiyetine göre proje mühendisi tarafından belirlenir. Yukarıdaki değerler tipik referans değerleri olup bağlayıcı değildir.
Otomatik Monitoring Sistemleri
Kritik projelerde manuel okuma yerine otomatik veri toplama (datalogger) sistemleri kurulur. Bu sistemler:
- Belirlenen aralıklarla (saatlik, günlük) otomatik ölçüm alır
- Alarm seviyesi aşıldığında SMS/e-posta bildirimi gönderir
- Uzaktan erişimle web panel üzerinden anlık veriye ulaşım sağlar
- Piezometre, referans noktası ve yapı oturma verileriyle entegre çalışabilir
Diğer Enstrümantasyon Araçları
| Araç | Ölçülen Parametre | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Piezometre | Boşluk suyu basıncı | Konsolidasyon, sızdırmazlık |
| Oturma levhası | Düşey deplasman | Dolgu, yumuşak zemin |
| Referans noktası (prizma) | 3B deplasman | Yapı ve kazı monitoring |
| Gerilme ölçer (strain gauge) | İksa elemanı iç kuvvetleri | Ankraj, fore kazık yükü |
| Load cell | Ankraj kuvveti | Ankrajlı iksa sistemleri |